In 2012 is het Produktschap Vee en Vlees begonnen met een cursus ‘Bewust ontwormen’ voor schapen- en geitenhouders. Hoewel de cursus gemakshalve ‘bewust ontwormen’ heet, gaat het om wormbeheersing op basis van beweidingsplannen en toepassen van mestonderzoek en voorkomen van ‘blind’ ontwormen. De cursus wordt vooralsnog gegeven door vijf dierenartsen gespecialiseerd in schapen of geiten. De cursus wordt ondersteund door de Faculteit Diergeneeskunde. De cursus is in die zin bijzonder, dat het de dierhouders leert over de verschillende wormziekten en hoe zelf mestonderzoek uit te voeren. De gedachten daarachter zijn:

  1. Alle schapenhouders hebben het hele jaar te maken met worminfecties. Wormbestrijding (of beter wormbeheersing) behoort daarom tot de dagelijkse bedrijfsvoering.
  2. Er is in toenemende mate resistentie tegen wormmiddelen.
  3. Er wordt nog te vaak ‘blind’ ontwormd zonder bewezen noodzaak daartoe. Er moet meer verantwoord met de nog werkzame wormmiddelen worden omgegaan.

Verantwoord en bewust ontwormen, kan alleen als de schapenhouder kennis heeft over welke wormsoorten belangrijk zijn, hoe worminfecties door het jaar heen ontwikkelen op het eigen bedrijf, hoe beschikbare weiden te gebruiken in de beheersing van worminfecties en op welke momenten je het best iets kunt doen. Dat kan alleen door regelmatig mestonderzoek uit te voeren en daarvoor moeten de wormeitjes kunnen worden herkend.

LET OP: Wormmiddelen zijn receptplichtig! Wormmiddelen mogen alleen worden gekocht bij de dierenarts of via een recept bij de tussenhandelaar. Die dierenarts moet goede kennis hebben van het bedrijf van de schapenhouder. Met zelf mestonderzoek doen weet men wanneer men wel of niet wormmiddel nodig heeft. Vaak blijkt dat men zo kan besparen op het ontwormen.

Na de cursus

Na de cursus kan de schapenhouder met mestonderzoek zelf vaststellen:

  1. Óf de schapen wormeieren en/of ’’Eimeria’’-oöcysten uitscheiden.
  2. Welke eieren dat zijn en hoeveel (EPG).
  3. Óf een wormmiddel moet worden gebruikt én zo ja welk wormmiddel.
  4. Óf een ontworming geslaagd is óf dat de betreffende wormen resistent zijn tegen het gebruikte middel.

Inhoud van de cursus

Tijdens de cursus (twee of drie bijeenkomsten) komen de volgende zaken aan de orde:

Ontwormingsbeleid en preventieve maatregelen

  • Onnodig ontwormen voorkómen ( het vraagt soms moed om te besluiten “niet te ontwormen”).
  • Het juiste wormmiddel (= werkzame stof) op het juiste moment bij de juiste dieren toepassen.
  • Omgaan met de wormmiddelen (bewaren, doseren, toedieningswijze, apparatuur).
  • Deel van de koppel niet ontwormen (maar eventueel een week later) om resistentie te voorkomen.
  • Beweidingsbeleid : omweiden, beweidingshistorie noteren.
  • Wat is schoon land? Effect van maaien? Effect van kort grazen? Effect van het weer?
  • Beweiden door andere dieren dan schapen.
  • Fokbeleid en administratie.

Kennis van de wormen en hun levenscyclus en coccidiose

  • Waar komt de voorjaarsbesmetting van de lammeren vandaan: Uit de ooien of uit het gras?
  • Spring-rise na aflammeren: Ooien worden behandeld om de lammerbesmettingen terug te dringen.
  • Koude-shock in het voorjaar: Effect op ’’Nematodirus’’ in een lammerenweide.
  • Leverbot een apart verhaal: Plaats van voorkomen en manier van onderzoek verschilt.
  • Standaardbehandelingen (kraamhok; spenen; dekseizoen; scheren; aankoop) en ‘gewoontes’.

Mestmonstername & Microscopisch onderzoek van mest

  • Hoe nemen we de mestmonsters en van welke dieren en hoeveel?
  • Bewaren en verzenden van mestmonsters.
  • Hoe maken we een microscopisch preparaat?
  • Welke methoden zijn geschikt voor welke eieren en/of oöcysten die in de mest zitten.
  • McMaster-methode voor kwantitatieve wormeitellingen.
  • Bezinkingsmethode om leverbot-eieren te bekijken.
  • Mogelijke andere manieren om wormeieren zichtbaar te maken onder de microscoop.
  • Gebruik van microscoop: Vergroting, scherpstelling en belichting.

Cursus materialen

Deelnemers aan de cursus kopen een doos waarin alle benodigde materialen, behalve een microscoop, aanwezig zijn voor het te leren mestonderzoek. Dat omvat ook enkele foto’s waarop de wormeieren zijn te zien, protocollen voor het mestonderzoek, en verzendmateriaal om enkele zelf onderzochte mestmonsters te laten controleren door een expert. Er wordt advies gegeven over een aan te schaffen microscoop voor een redelijke prijs.

Aanmelding voor de cursus

Mogelijkheden om zich aan te melden voor een cursus worden zo breed mogelijk aangekondigd via o.a. vakbladen en diverse schapenorganisaties en waar mogelijk mailings. De cursus omvat 2 of 3 bijeenkomsten, te beginnen in het voorjaar, in een studieclub van ongeveer 10 deelnemers. Gedurende het gehele jaar kan men voor het mestonderzoek en de interpretatie daarvan terugvallen op mede-cursisten en de cursusbegeleider.

Bronnen

Engelen J., 2012. Turen door de microscoop: Cursus leert schapenhouders wormeitjes herkennen. Het Schaap 36, juni-juli 2012 nr. 6&7, 12-14.
Engelen J., 2013. Mestonderzoek drukt gebruik wormmiddelen: Evaluatie cursus ‘Bewust ontwormen’. Het Schaap 37, januari 2013 nr.1, 12-13.