Lucilia sericataMyiasis of huidmadenziekte wordt in Nederland veroorzaakt door de larven van een vlieg. Andere benamingen voor deze aandoening zijn huidwormziekte of vliegelarvenziekte. Het is een pijnlijke huidaandoening die jaarlijks bij 2 tot 5% van de schapen en lammeren in ons land voorkomt. In Nederland is Lucilia sericata (groene vleesvlieg, wolvlieg of schapengoudvlieg) de belangrijkste veroorzaker. Myiasis veroorzaakt elk jaar veel schade in Nederland maar ook in de rest van de wereld.

Symptomen

Nadat de vlieg eieren heeft gelegd in de wol, komen hieruit binnen enkele uren tot enkele dagen, afhankelijk van de temperatuur en vochtigheid, larven (maden) van het eerste stadium. De schapen vertonen hierdoor jeuk en onrust (schuren). De maden verpoppen zich twee maal en boren zich door de huid heen naar het onderhuidse weefsel. Hier voeden ze zich met vrijkomend weefselvocht en onderliggend weefsel gedurende zo’n drie tot tien dagen. De schapen worden sloom en vreten niet meer. Door de beschadigingen, het wondvocht en de geur die dit verspreidt, worden weer meer en ook andere vliegen aangetrokken die eieren afzetten. Binnen een dag kunnen in deze wonden al grote aantallen maden zitten. Binnen vijf dagen nadat de eerste eieren zijn gelegd kan het schaap ten gevolge van de uitgebreide beschadigingen sterven door shock

Myiasis is meestal zichtbaar als een verkleurde, vochtige, stinkende plek in de wol waar zich bij nader onderzoek maden bevinden. Aangetaste schapen zijn onrustig, trillen met de huid, bijten naar de wol, stampen met de achterpoten en zwaaien met de staart. Wanneer de huid op de rug is aangetast, is soms aan de zijkant of de onderkant van het schaap een aflopende vochtstreep zichtbaar. Ernstig aangetaste schapen zonderen zich af van de kudde, vreten niet meer en zijn sloom.

Vaak is het aangetaste gebied rond de staart, maar het kan ook op de flank, de rug, de hoornbasis of de tussenklauwspleet zoals bij rotkreupel.

Diagnose

Het vinden van maden in de wol en huid.

Behandeling

  • De wol rond de myiasis plek weg knippen.
  • De maden zo veel mogelijk verwijderen.
  • Inspecteer het schaap goed om alle aangetaste plekken en afgezette eieren op te sporen.
  • Was de aangetaste plek met diazinon (Neocidol, 10 ml per 10 liter water).

Bij kleine plekken kan ook jodiumtinctuur (5%) of een mengsel van spiritus en groene zeep gebruikt worden om de plek te wassen, maar dit dient regelmatig herhaald te worden. Het doodt de maden niet

Na behandeling van de aangetaste plek(ken), is het zeer aan te raden ook de rest van het schaap met Neocidol te besproeien. Controleer tevens de andere schapen in het koppel.

De afgeknipte wol met maden verbranden of vernietigen. Doet u dit niet dan komen uit de maden na verloop van tijd weer vliegen.

Ernstig aangetaste schapen met uigebreide huidwonden moeten ook behandeld worden met een antibioticum en pijnstiller.

Preventie

Risicofactoren en levenscyclus

Vliegen worden aangetrokken door rottende materialen, zowel van dierlijke (kadavers) als plantaardige oorsprong. Ze worden ook aangetrokken door vochtige en vervuilde plekken in de vacht, bijvoorbeeld door mest of wondvocht. Tijdens natte lentes of zomers leidt het vochtig blijven van de vacht tot beschadiging van de huid wat de bacteriegroei stimuleert (fleece rot en dermatophilosis). Dit maakt de huid nog aantrekkelijker voor vliegen. De mate en het moment van optreden van myiasis verschilt per regio maar is in jaren met een normale temperatuur en vochtigheid van april tot oktober.

De volwassen vrouwelijke Lucilia sericata leeft ongeveer een maand en in die tijd worden 1000 tot 3000 eieren gelegd. De ontwikkeling van eitje tot volwassen vlieg duurt zo’n 10 tot 20 dagen. Gedurende het seizoen kunnen er 3 tot 7 generaties vliegen ontstaan, afhankelijk van de weersomstandigheden.

Regelmatige controle en scheren

Regelmatige controle van de schapen op eitjes en maden van de vlieg is zeer belangrijk

Bij korte wol kan de vlieg zijn cyclus niet voltooien. Als de schapen in de winterperiode geschoren worden, krijgen ze de eerste maanden daarna geen myiasis. Als het eerste geval in het begin van het jaar zich voordoet wordt de rest van de koppel preventief behandeld. Dit kan met scheren of door te behandelen met Neocidol of Clik.

Het scheren van ooien kan in de periode eind mei, begin juni. De wol groeit in ongeveer 8 weken tot de lengte van minimaal 2,5cm waardoor in augustus, afhankelijk van de temperatuur en regenval, opnieuw gevallen van myiasis kunnen optreden. Lammeren hebben in juli/augustus vaak al genoeg wollengte om myiasis te krijgen en worden in deze tijd preventief geschoren. Na oktober komen myiasis vliegen veel minder voor.

Als extra maatregel kunnen ook de natte en met mest besmeurde konten geschoren worden. Behandeling van wonden en tussenklauwontstekingen met blauwspray is noodzakelijk om myiasis te voorkomen.

Chemische bestrijdingsmiddelen

Er zijn twee myiasis middelen toegestaan, diazinon (Neocidol, URA), en dicyclanil 5% (Clik pour on, vrij verkrijgbaar).

Neocidol (receptplichtig).

De schapen in een kraal in de buitenlucht of een hok in een goed geventileerde ruimte dicht tegen elkaar aan zetten en elk dier met een rugspuit besproeien (concentratie van 10 ml op 10 liter water, rugspuit van 15 liter goed voor 50 schapen). De schapen minstens 5 minuten laten staan zodat de vloeistof dieper de wol indringt. Neocidol beschermt de schapen 6 tot 8 weken, mits de eerste dagen na behandeling geen uitspoeling van de wol plaatsvindt door regenval. Door besproeien met neocidol mijden vliegen de schapen. Behandelde dieren moeten regelmatig gecontroleerd blijven worden.

Clik (vrij verkrijgbaar).

Clik is een pour on middel. Met een speciaal spuitpistool worden de rug en achterhand van het schaap besproeid waardoor het in twee stroken van tien centimeter breed op de vacht van het schaap komt. Één strook loopt van schouders tot aan de staartpunt, de andere strook in een boog rond de staart en het kruis. Dosering is afhankelijk van het lichaamsgewicht van het schaap. Clik werkt 16 weken. Clik werkt alleen preventief en kan niet curatief ingezet worden. Een enkel dier kan al besmet zijn en daarom moeten behandelde dieren ook regelmatig gecontroleerd blijven worden.

Voor de veiligheid van de schaapscheerder is het belangrijk dat te scheren schapen niet kort daarvoor behandeld zijn met neocidol of clik (drie maanden).

Milieuvriendelijk middel ter preventie

Citron is een milieuvriendelijk alternatief als preventiemiddel. Het pour-on middel is een olieachtige vloeistof met natuurlijke plantenextracten, waaronder Eucalyptus citriodora en Geraniol. De werkingsduur is 6 weken. In 2015 is in Nederland een veldonderzoek uitgevoerd (ref. 5). Hieruit bleek dat de werking van Citron niet beter of slechter is dan die van Neocidol of Clik.

Genetische selectie

Schapen met een bepaalde soort wol, woldichtheid en vochtvasthoudend vermogen zijn gevoeliger dan andere schapen. Dit is erfelijk bepaald. Door het uitselecteren van dieren die myiasis hebben gehad en hun nakomelingen is het op termijn mogelijk het aantal dieren dat myiasis krijgt aanmerkelijk te verkleinen.

Bronnen

1) Blowfly strike, Compendium of Animal Health & Welfare in Organic Farming, Duchy College, Cornwall with VEERU at The University of Reading and The Faculty of Veterinary Medicine, University of Glasgow , UK.

2) Tijdschrift Het Schaap, nr 5, Thema Myiasis, vakblad voor de schapenhouder, 36e jaargang, mei 2012

3) Handboek Schapenziekten, 1994, Vellema, P. en de Lange, L.J., pp 271-272.

4) Gezonde schapen, 2008, Vellema, P., pp 60-63.

5) Biologische geurvreter tegen myiasis getest (Tijdschrift Het Schaap, april 2016, pp 12-13)